اورژانس اجتماعی از چند سال پیش که شروع به کار کرد تحت عنوان برنامه ای تلفیقی وظیفه مداخله در بحرانهای فردی، خانوادگی و اجتماعی را داشت. در واقع ایجاد این اورژانس یکی از برنامه هایی است که برای حل مشکلات مردم توسط دفتر امور آسیبدیدگان سازمان بهزیستی در حال اجراست که در مرحله اول با هدف توانمندسازی اجتماع محور در سکونتگاههای غیررسمی اجرایی شده است.
در این برنامه متخصص بودن افراد، به موقع بودن و در دسترس بودن برای شهروندان در نظر گرفته شده است تا ارائه خدمات به زمان و مکان محدود نشود و رویکرد فعال و جامعه محور جایگزین رویکرد غیرفعال در برنامههای عملیاتی شود همچنین این برنامه استفاده بهینه از منابع مادی و معنوی، کاهش دیوانسالاری، تجمیع خدمات، فراگیری و هماهنگی بین واحدها را به دنبال دارد. این برنامه تلاش میکند تا مداخلات روانی و اجتماعی را قبل از مداخلات قضایی و انتظامی وارد کار کند.
اورژانس اجتماعی از طریق خط تلفن ۱۲۳، تیم سیار اورژانس و پایگاه خدمات اجتماعی خدمات رسانی میکند. در واقع زمانی که با مشکل مواجه میشوید میتوانید با شماره ۱۲۳ تماس بگیرید و از آنها کمک بخواهید. درست مثل اورژانس پزشکی.
اورزانس اجتماعی پاسخگوی چه قشری است؟
از جمله گروههای هدفی که اورزانس اجتماعی به آنها خدمات ارائه می کند، می توان زوجین متقاضی طلاق و افراد دارای اختلاف خانوادگی حاد، زنان و دختران آسیبدیده اجتماعی، کودکان کار و خیابان، همسران و کودکان آزار دیده، دختران و پسران فراری از منزل و سایر افرادی هستند که به هر دلیل در شرایط بحرانی قرار دارند را نام برد.
خدمات تخصصی اورژانس اجتماعی شامل خدمات مددکاری، روانشناسی، تربیتی، حقوقی، فرهنگی و آموزشی است. اورژانس اجتماعی خدمات اجتماعی سیار است که توسط سازمان بهزیستی کشور از سال ۱۳۸۷ راهاندازی شده است و ون های مخصوص این اورژانس با رنگ سفید و بنفش و شماره 123 در شهر حضور دارند.
در هر خودروی اورژانس اجتماعی، یک روانشناس و کارشناسان مددکاری حضور دارند. آنها به پروندههایی که به سامانه 123 ارجاع میشود، رسیدگی میکنند. این کارشناسها در اموری اجازه مداخله دارند که خود فرد با آنها در میان گذاشته باشد. اما در مواقع بسیاری هم ممکن است لازم باشد تا آن ها به عنوان ضابط اجتماعی وارد عمل میشدهاند اما چون قانون این اجازه را به آنها نمی دهد اگر اقدامی خلاف قوانین داشته باشند به مشکل می خورند. به طور مثال در هنگام درگیری اجازه ورود به داخل منزل را ندارند.
45 درصد تماس ها صرفا برای راهنمایی است
«حسین اسدبیگی»،رئیس اورژانس اجتماعی کشور در خصوص فعالیتهای اورژانس اجتماعی معتقد است: « فعالیتهای ما در چهار شکل مراکز مداخله در بحران فردی، اجتماعی خانوادگی با مراکز مستقر ثابت، خط تلفن 123 ، خودروهای سیار و پایگاه خدمات اجتماعی انجام میشود. مراکز ثابت در مناطق آسیبزا و عمدتاً حاشیهنشین است که حداقل یک روانشناس و یک مددکار در آن مستقر بوده و با فعالیت مددکاری اجتماع محور برای کمک به حل مشکلات مردم اقدام میکند.
این مراکز در مواقع بحران خانواده، زوجین در معرض طلاق، کودک آزاری، خشونت خانگی و افرادی که تمایل به خودکشی دارند یا خودکشی نافرجام داشتهاند یا خانوادههایی که فردی از خانواده را به دلیل خودکشی از دست دادهاند، زنان در معرض آسیب، دختران و پسران فراری و امثال آن وارد ماجرا میشوند و البته اقدامات در این مراکز از طریق مراجعه مستقیم به این مراکز انجام میشود. همچنین درباره خط تلفنی 123 خود مردم از طریق تماس با این خط مشکلات مختلفی را مطرح میکنند که همکاران ما با توجه به نوع موضوع و شدت آن به اشکال مختلف در موضوع وارد میشوند، مراکز مداخله در بحران سه سطح دارند این مراکز در استانهای بزرگ و برخی شهرستانها به صورت شبانهروزی و در شهرستانهای کوچک به صورت روزانه آماده ارائه خدمات به مراجعهکنندگان هستند.»
او درباره آمار تماس ها و آسیب های اعلام شده به این سازمان میگوید:«در سراسر کشور 178 مرکز پایگاه خدمات اجتماعی و 298 خودروی خدمات سیار وجود دارد ضمن اینکه در سال گذشته 557 هزار تماس با خط تلفنی 123 برقرار شده که 148 هزار عدد از آنها مرتبط با موضوع اورژانس اجتماعی بوده است، از این تماسها 7 درصد در مورد کودکآزاری و 6 درصد در مورد همسرآزاری است، فرار از منزل هم 960 مورد تماس را به خود اختصاص داده است. 45 درصد تماسها فقط برای گرفتن راهنمایی به ویژه در مورد مسئله اعتیاد بوده که لازم است بگویم این موضوع از طریق خط ویژه 09628 هم قابل پیگیری است. در واقع باید بگویم 347 مرکز خدمات اورژانس اجتماعی در کشور فعال است و ایران در ارائه این خدمات در منطقه خاورمیانه پیشرو است و در سایر کشورهای منطقه چنین امکاناتی فراهم نشده است.»
مددجویان بی مددکار
با تمام مزیت های این نهاد آنچه در روند کار اورژانس اجتماعی خلل ایجاد می کند کمبود پرسنل و نیروهای این نهاد است که مددجویانی را بی مددکار میگذارند، در واقع این نیروها را نمی توان از نیروهای داوطلب انتخاب کرد چراکه موضوع مداخله عموما تخصصی است و به طور مثال نمی توان صرفا افراد داوطلب را به محل کودکآزاری اعزام کرد. چراکه در موردی مثل خودکشی کودک یک داوطلب با آموزش ابتدایی نمی تواند اقدام درستی انجام دهد از این جهت باید افرادی کاملا آموزش دیده وارد این کار شوند.
«حبیبالله مسعودیفرید»، معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی معتقد است:« اگر فردی به طور قطع مجرم باشد و شخص دیگری مطلع باشد در صورت عدم اطلاع رسانی به نهادهای قضائی و انتظامی مجازاتی برابر با ٦ماه حبس و جزای نقدی برای شخص خاطی در نظر گرفته می شود.»
همراهای از شروع تا پایان
پیگیری های این مرکز در میانه راه رها نمی شود و برای موضوعات گزارش شده تلاش می کنند تا پایان بحران با فرد یا افراد در اتباط باشند. در مواردی که بحران مرتبط با مسائل خانوادگی هم باشد بازگشت به خانواده به عنوان مهمترین هدف این مراکز قرار می گیرد. مواردی مثل فرار جوانان و اعتیاد در صورت لزوم به مراکز زیر مجموعه امور آسیب دیدگان اجتماعی مانند مراکز خانه سلامت، بازپروری زنان آسیب دیده اجتماعی و… معرفی میشوند و پس از ترخیص هم مددکار اجتماعی مرکز موظف است پیگیری لازم را انجام دهد.
این مرکز امکانی را فراهم کرده اند تا افرادی که امکان رفتن به مراکز مشاوره را ندارند بدون هیچ هزینه ای بتوانند بحران هایی را که با آن درگیر هستند را برطرف کنند و بهترین راهکار را دریافت کنند. اماآنچه بیشتر از هرچیز اهمیت دارد آموزش و تشویق به گفتگو با این مراکز است چراکه بسیاری از مردم یا از این خدمات بی خبر هستند و یا فکر می کنند اطلاعتشان روزی برای شخص دیگری فاش می شود که این موضوع صحت ندارد و هرآنچه بین مددکار و مددجو گفته می شود برای همیشه کاملا محرمانه باقی می ماند. حتی میتوانید بچهها را آگاه کنید و از آنها بخواهید هروقت از سوی کسی آزار دیدند و دچار مشکل شدند با این شماره تماس بگیرند.
